Hanneke
van Veen

Even voorstellen...

Meer weten over sparen?

Op basis van dit weblog verscheen een boek:
Het kan alleen maar beter worden & andere opbeurende verhalen
Via deze website te bestellen, zonder verzendkosten.
KLIK HIER

DOSSIER

8 maart 2004

Ouder worden (1)
Twee ouwe lijken

Er zijn vrolijke, opgewekte ouderen die een prettig, interessant leven leiden en het niet erg vinden oud te worden. Toch ken ik mensen die er behoorlijk wat moeite mee hebben. Ook ik moet aan het idee wennen tot de oudere generatie te gaan behoren, want ik voel me jong en zie er jonger uit dan ik ben.

Ooit kreeg ik een compliment van een mijnheer die me met een klein meisje een strandwandeling zag maken. Hij ging naast me lopen en zei: "Geniet er maar van mevrouw, want voor je het weet ben je oma." Mijn dag kon niet meer stuk; het meisje wŠs mijn kleindochter.
Maar er zijn ook minder prettige gebeurtenissen die me vertellen dat mijn leeftijd me wel degelijk aan te zien is. Dat merkte ik na een romantische picknick op een dijkje. Mijn man en ik stoeiden wat en zoenden elkaar. Plotseling gejoel. We waren gespot door een groepje jongeren. Een van hen riep vol afschuw: "Hť, moet je kijken, 't is een ouwe kerel en een oud wijf." Je realiseert je op zo'n moment dat je door pubers als oud wordt gezien en dat zij absoluut niet verwachten dat 'oudjes' elkaar nog omarmen of zoenen.

Op de verjaardag van de jongste dochter bleek iets dergelijks. Als enige aanwezigen van middelbare leeftijd voelden we ons tussen al die dertigers ongemakkelijk. De laatst binnengekomen bezoeker zag er ronduit slecht uit en meldde zich 'brak' te voelen. Pas om vijf uur naar bed gegaan. Ergens een feest. We begrepen het. De jongen vervolgt: Wat mij laatst overkwam… Ik ging naar een feest in Amsterdam. Liep op het aangegeven adres naar boven en belde aan. Werd tot mijn verbazing opengedaan door twee van die ouwe lijken. Het feest was twee verdiepingen lager. Daar aangekomen vertelde ik mijn vriend over die twee ouwe lijken. Niet zo handig dus. Het waren zijn ouders die boven woonden. Afgang!!!!!" Iedereen lachte. Wij minder. Vlug daarna vertrokken we. Nog even naar een cafť om bij te komen. Zo wordt er dus over onze leeftijdsgenoten gedacht.

En dan onze kleindochter die in de waarom-fase zit. "Oma, waarom heb je allemaal streepjes op je gezicht?" De inspectie gaat via de rimpels naar mijn bruingeverfde haar dat ze tot op de hoofdhuid uit elkaar duwt. Waarom heeft het die kleur?
Ik mompel iets over ouder worden, haarverf en vroeger. Ze knikt alsof ze het begrepen heeft, kijkt nog eens goed en vraagt vervolgens: "Maar oma, waarom gebruik je dan witte verf?"

Kleine kinderen maken dergelijke opmerkingen zonder slechte bedoelingen. Ze zien iets en reageren spontaan. Daar is de humor wel van in te zien. Bij jongeren en volwassenen ligt het anders. Als zij zich denigrerend uitlaten over ouderen is dat nogal dom en kwetsend. Sire, de ideŽle reclame, probeerde wat fatsoen aan te leren bij de jeugd, maar sloeg de plank mis. In een tv-spot zegt een tienermeisje tegen een oude dame die een zitplaats in de tram zoekt: "Optiefen, ouwe graftak." De kritiek barstte los, want het middel schoot zn doel voorbij en veel mensen voelden zich juist gekwetst door die reclame.

Toch is er op het terrein van beeldvorming veel veranderd. Mijn oma en moeder zagen er op hun 60ste uit als oude dames en gedroegen zich ook zo. Grijze haren in een knotje, dikke donkere kousen, ouwelijke kleding, platte schoenen, geen make-up.
Als ik nu naar mensen van die leeftijd kijk zie ik een enorm verschil. Zij zien er vaak jong en sportief uit en doen op allerlei fronten mee in de maatschappij.
Dit jaar maken mijn man en ik, als 'beginnende oudjes', een fietstocht van ruim duizend kilometer over de Spaanse Hoogvlakte. Veel jongeren doen het ons niet na, zelfs niet op hun scootertje. Oud(er) worden? Het is even wennen, maar voorlopig laat ik me niet kennen.
(wordt vervolgd)

Twee beroemde Nederlandse veenlijken vormen samen 'het paar van Weerdinge', naar de plaats in Drenthe waar ze zijn gevonden. Ze werden tussen 200 en 400 na Christus in het veen begraven.
(foto: Drents Museum)

8 maart 2004

Ouder worden (2)
Oplossing ouderenprobleem?

De VPRO zond op 1 februari j.l. de documentaire 'Bejaardenexport' uit.
Dť oplossing voor het ouderenprobleem: stuur ze naar Gambia waar de huisvestings-, personeels- en andere kosten stukken lager zijn dan hier.
Het hele programma is via internet te bekijken op de site van de VPRO.

We zien eerst een griezelige dame van de Igris Zorggroep, type overjarige stewardess (met rode blazer en sjaaltje) die voorlichting over het project geeft in een bejaardencentrum. Doel: oudjes overhalen zich in Gambia te vestigen. Daarna wordt een ouder echtpaar gevolgd dat de stap uit financiŽle overwegingen al heeft gezet. Roerend afscheid op Schiphol, aankomst in Gambia, interview met beiden als ze er een paar maanden zijn en filmbeelden van het stel als ze vrijwilligerswerk

Afscheid op Schiphol (foto VPRO)

doen ten behoeve van andere ouderen. Daarmee verdienden ze een soort airmiles waarmee een vakantiereis naar Nederland kan worden bekostigd.

We volgden een en ander met stijgende verbazing en ergernis. Vooral een beeld van de binnenplaats van het complex in Gambia met een kolonie dreigend rondstappende gieren kwam absurd over. En de oude dame die met een rollator incontinentiemateriaal verwisselt in ruil voor de genoemde miles.
Via internet komen we erachter dat we er zijn ingetuind. Alles is in scŤne gezet. Wat moeten de makers van het programma een lol hebben gehad, vooral met die gieren.

Toch is het prima om de discussie over de grijze golf en de daarbij te verwachten problemen op gang te brengen. In Japan heeft men iets anders bedacht. Daar schakelt men robots in. Of is dit ook een grap? Oordeel zelf:
http://frontpage.fok.nl/nieuws/39084?highlight=japan

Oma geniet enorm in haar robotbadtobbe.

12 maart 2004

Ouder worden (3)
Zeurpot

We werden ons er opeens van bewust steeds vaker opmerkingen en grapjes te maken over onze leeftijd. Na een flinke wandeling bijvoorbeeld: De oudjes doen het nog best. Of na een compliment over mijn uiterlijk: Ja, ik mag er nog best wezen. En als ik iets op computergebied niet meteen snapte, was mijn echtgenoot wel zo vriendelijk dat direct in verband te brengen met mijn leeftijd.

Het was er gewoon ingeslopen. Ouder worden is op zich al vervelend genoeg, dat hoef je elkaar niet steeds in te peperen.
In zo'n situatie kan Rob vrij radicaal zijn: "Als een van ons weer zo'n opmerking maakt, gaat er ťťn euro in een potje." Het was grappig elkaar te betrappen op die opmerkingen, maar genant te merken hoe vaak het voorkwam. In het begin bedroeg de opbrengst zeker vijf Š tien euro per dag, later werd het minder.

Na een paar weken vonden we het wel genoeg. Van de 53 euro zijn we gezellig uit eten geweest. Evaluatie? Teveel aandacht voor het (onvermijdelijke) ouder worden is gewoon niet goed.

12 april 2004

Ouder worden (4)
Leuke oude dag?

Veel mensen bereiden zich voor op hun pensionering door zich vooral met de financiŽle kant van de zaak bezig te houden. Maar om een aangename oude dag te hebben is meer nodig dan AOW, koopsommen, lijfrentes en pensioen alleen. Want wat heb je aan je geld als je geen vrienden en kennissen hebt?

Eens in de zoveel jaar neem ik de moeite mijn oude adresboekje te vervangen door een nieuw. Het is dan aan de buitenkant versleten en binnenin een rommeltje geworden. Overal doorhalingen vanwege veranderingen, verhuizingen en... sterfgevallen. Namen schrappen vanwege sterfgevallen komt, als je ouder wordt, steeds vaker voor.

Om een idee te krijgen van de omvang van dit verschijnsel is het goed je voor te stellen dat je op je vijfendertigste verjaardag een groot feest geeft waar alle vrienden en familie aanwezig zijn. Als je op je vijfenzestigste precies dezelfde mensen weer zou uitnodigen, dan kom je hoogstwaarschijnlijk tot de pijnlijke ontdekking dat een op de vier mannen, dus vijfentwintig procent, overleden is en vijftien procent van de vrouwen.

Op ons 85ste is nog slechts een van de vijf mannelijke contacten over en twee van de vijf vrouwelijke. Iemand die op zijn 35ste in totaal 200 familieleden, vrienden en kennissen had, verliest op z'n 75ste in theorie elke maand een man van het lijstje en elke twee maanden een vrouw (ervan uitgaand dat het aantal mannelijke en vrouwelijke relaties bij aanvang gelijk was).

Deze gemiddelde sterftecijfers betekenen ook dat we op die leeftijd twee keer zoveel vrouwelijke contacten 'over' hebben als mannelijke. Het klinkt ongeloofwaardig, maar kijk maar eens bij oudere mensen op hun verjaarskalender. Dan kun je zien hoeveel namen er zijn doorgestreept of voorzien van een klein kruisje. In mijn eigen adresboekje zie ik dat er in een jaar of vijf zes alleen al acht mensen zijn overleden van de directe familie. Mijn beide ouders, schoonouders, drie tantes en een oom. We gaan er in het genoemde voorbeeld voor het gemak van uit dat wij zelf overblijven. Dat is natuurlijk niet reŽel. Wij lopen net zo goed de kans dat onze naam in het adresboekje van onze familie, vrienden en kennissen lang voor onze 85ste verjaardag is doorgestreept.

Niet alle doorhalingen zijn te wijten aan sterfte. Een aantal jaren nadat je verhuisd bent besluit je bijvoorbeeld die van je vroegere buren niet meer over te schrijven. Terwijl je toch prima met ze kon opschieten en geregeld bij elkaar over de vloer kwam. Ondanks alle toezeggingen en goede bedoelingen heb je nooit meer iets van ze gehoord en zelf heb je ook geen moeite gedaan het contact aan te houden.

Of je groeit langzaam maar zeker uit elkaar door verandering van werkkring, leefstijl of inzicht. Eerst constateer je tijdens een etentje tot je verbazing dat die alleraardigste collega je niets nieuws te vertellen heeft en de keer daarop verveel je je ronduit. Of je begint je te ergeren aan de manier waarop hij zijn vrouw telkens in de rede valt en zich laat voorstaan op zijn succes in zaken. Eerst vergeet je (heel freudiaans) zijn verjaardag en je belt een paar weken later om excuus aan te bieden. Je spreekt af binnenkort, als het weer wat rustiger is een nieuwe afspraak te maken, maar op de een of andere manier komt het er niet van. Zo'n contact verwatert eenvoudig en ook dit adres wordt nog een keer overgeschreven in een nieuw boekje, maar de keer daarop niet meer.

Een andere oorzaak waardoor je familie, vrienden en kennissenkring wordt uitgedund is scheiden. Gemiddeld eindigt een op de drie huwelijken in een scheiding. Misschien ben je zelf ook gescheiden en raakte je partner kwijt en een groot deel van zijn of haar familie, vrienden en kennissen. Dat kan er behoorlijk inhakken. Bij een scheiding van een bevriend stel komt het voor dat je nog slechts met een van de partijen om blijft gaan. Hij blijkt haar bedrogen te hebben met een jongere collega en woont nu met haar samen, zijn vrouw doodongelukkig achterlatend. En bij een ander stel is de reden van scheiding ook niet echt sympathiek. Zij verlaat hem als bekend wordt dat hij ongeneeslijk ziek is. Je kiest dan meestal voor het slachtoffer dat zich verraden en verlaten voelt en diegene 'eist' min of min van jou dat je het contact met 'die foute ander' verbreekt.

Een andere manier om vrienden kwijt te raken is het buitenland. Veel mensen kunnen zich aldaar een tweede huis veroorloven. Eerst gaan ze er alleen met de vakanties naar toe, maar na het pensioen worden die periodes steeds langer (en waarom ook niet). Tot ze je vertellen dat ze zich blijvend in de PyreneeŽn, Griekenland of Luxemburg gaan vestigen. Vanwege het klimaat, de natuur of omdat het er (nog) zo heerlijk goedkoop is. Natuurlijk mag je altijd komen logeren en schrijf je elkaar nog een tijdje tot ook die contacten weinig meer voorstellen.

De boodschap is inmiddels duidelijk. Je hoeft er niet zo veel voor te doen om steeds minder familie, vrienden en kennissen over te houden. Dat gaat vanzelf, als je maar geduld hebt en tijd van leven. Als dat geen aanlokkelijk idee is en je later niet wilt vereenzamen en verpieteren dan moet je dus tijdig actie ondernemen. Voor elke naam die je doorstreept moet er eigenlijk weer een in de plaats komen. Temeer daar je waarschijnlijk meer tijd 'zoet te brengen' hebt als je ouder wordt. In ieder geval na je pensionering. En die tijd wil je waarschijnlijk voor een aanzienlijk deel in gezelschap van leuke, interessante mensen doorbrengen. Hele dagen en avonden lezen, tv kijken, tuinieren en besteden aan je hobby's blijkt bijna niemand op den duur te bevallen. Familie, goede vrienden en leuke kennissen horen er gewoon bij. De mens is nu eenmaal een groepsdier.

Het klinkt wat opportunistisch, voor iedere weggestreepte naam een ander zoeken om vooral maar genoeg vrienden en kennissen te hebben op je oude dag. Toch blijken mensen die dit bewust of onbewust gedaan hebben over het algemeen een aangenamere oude dag te hebben. Zij hoeven niet vereenzaamd in een kamer te wachten tot hun kinderen en kleinkinderen (niet) langskomen. Berekenend misschien, maar ook realistisch. Daarom is het vooral ook handig ervoor te zorgen dat je niet alleen nieuwe mensen leert kennen van je eigen leeftijd of ouder. Investeer ook in jongeren, de kans dat die er nog zijn als jij ouder wordt is uiteraard groter. Door deze laatstgenoemde contacten blijf je zelf ook jong en betrokken bij nieuwe ontwikkelingen. De jeugd heeft daar nu eenmaal een betere neus voor.

Hoe je dit aan moet pakken is voor iedereen verschillend. De een doet dat door actief te worden in het verenigingsleven, de ander stort zich op het vrijwilligerswerk en de derde zet een contactadvertentie. Een cursus of opleiding volgen is ook een manier om nieuwe mensen te leren kennen. Andere eigentijdse manieren zijn deelname aan leesclubs, wandel of fietsclubs, internetcursussen, kookgroepen en groepsvakanties. Ieder zal voor zich moeten nagaan wat het meest bij hem of haar past.

Een beproefde methode is: nagaan hoe je tot nu toe je vrienden en kennissen hebt leren kennen. Wat destijds werkte, werkt waarschijnlijk nu ook nog. Ik leerde onder andere mensen kennen op een toneelclub, in de emancipatiebeweging, bij een therapieopleiding, het cocounselen, diverse werkkringen en tijdens cursussen die ik volgde (of gaf). De laatste nieuwe contacten kreeg ik door aansluiting bij een zogenaamde LETS groep, een plaatselijk ruilsysteem waar goederen en diensten betaald worden met 'nepgeld'.

Tijdens een ruilmarkt kocht ik een flink aantal potten zelf ingemaakt fruit van een echtpaar dat in TsjechiŽ een grote fruitboomgaard heeft. Het was zoveel dat ze het wel even langs kwamen brengen. We nodigden hen uit voor een kop koffie en zo is een nieuwe vriendschap begonnen. Een andere vrouw kookte voor mn man en mij een Hongaarse maaltijd bij haar thuis en weer iemand anders gaf een bijzonder grappige diavoorstelling over 'enge beestjes'.

Geloof in ieder geval niet in de illusie die de reclames van verzekeraars en banken je voorspiegelen: dat een mooie oude dag, liefst met een Zwitserlevengevoel, vanzelf ontstaat als je investeert in koopsommen en spaarregelingen en in je pensioen(gat). Investeren in vrienden en kennissen hoort er echt bij. Sterker nog: investeren in je sociale contacten is misschien nog belangrijker dan in al die geldzaken. Veel succes!

NB Het idee voor dit artikel is ontleend aan het boek Simple Living Investments van Michael Phillips.
(wordt vervolgd)